Personeelstekort bij gemeenten: cijfers, oorzaken en oplossingen
Driekwart van de gemeenten heeft te weinig personeel en het verzuim is het hoogst in twintig jaar. Wat speelt er, en wat kun je er als gemeente aan doen?
Driekwart van de Nederlandse gemeenten heeft te weinig personeel. Het ziekteverzuim is het hoogst in ruim twintig jaar, en het aantal vacatures loopt in 2026 weer op. Wat is er aan de hand, waar zit de krapte precies, en wat kun je er als gemeente aan doen? We zetten de recente cijfers en het nieuws eromheen op een rij.
De cijfers op een rij
- 73% van de gemeenten had het afgelopen jaar een personeelstekort. Dat blijkt uit de Personeelsmonitor Gemeenten 2025 van A&O fonds Gemeenten, waaraan ruim 80% van de gemeenten meedeed.
- Bijna 208.000 mensen werken bij een gemeente. De bezetting groeide in 2025 met 3,6%; in 2023 was dat nog 5,6%.
- Het ziekteverzuim steeg naar 7,1% (6,7% in 2024). Het landelijk gemiddelde is 5,4%.
- Ruim 24.000 vacatures in de eerste helft van 2026, 30% meer dan een jaar eerder. In alle provincies nam het aantal toe.
- 32% meer ICT-vacatures en 19% meer vacatures in de ruimtelijke ordening dan een jaar eerder.
- Landelijk blijft de arbeidsmarkt krap. Volgens het CBS stonden eind derde kwartaal 2026 375.000 vacatures open, tegenover 407.000 werklozen. In het openbaar bestuur als geheel stonden bijna 23.000 vacatures open.
Waar zit de krapte?
Niet overal even sterk. Gemeenten noemen vooral vacatures in ruimtelijke ordening, wonen en ICT als moeilijk te vervullen. In de vacaturecijfers zijn functies rond ruimte, milieu, bouwkunde en civiele techniek het meest gevraagd, onder meer door de grote bouwopgave. Ook de vraag naar medewerkers voor duurzaamheid, mobiliteit en communicatie groeit.
Kleine gemeenten hebben het zwaarder dan grote. Uit onderzoek van 119 rekenkamers en de Radboud Universiteit blijkt dat gemeenten met minder dan 25.000 inwoners in 2024 gemiddeld 7,4% onderbezet waren, tegenover 2,6% bij gemeenten met meer dan 100.000 inwoners.
Waarom is het zo lastig?
- Concurrentie. Gemeenten concurreren met elkaar én met bedrijven en adviesbureaus, die vaak meer salaris en doorgroei kunnen bieden.
- Vergrijzing. Naar verwachting gaat een derde van de gemeentemedewerkers de komende tien jaar met pensioen.
- Jong talent vertrekt. Ruim een derde van de jonge medewerkers verlaat de gemeente binnen drie jaar.
- Voltijd als eis. In de helft van de vacatures wordt een voltijdbaan gevraagd, bij ICT zelfs in 57%. A&O fonds Gemeenten waarschuwt dat dit de groep kandidaten kleiner maakt, omdat niet iedereen werk kan combineren met zorg of studie.
- Werkdruk en verzuim versterken elkaar. Minder collega's betekent meer werk voor wie er wel is. Werkdruk en stress horen bij de meest genoemde oorzaken van langdurig verzuim.
Externe inhuur: vaak nodig, zelden goed begroot
Veel gemeenten vangen tekorten op met tijdelijke krachten. Volgens hetzelfde rekenkameronderzoek geven gemeenten in de praktijk ruim twee keer zoveel uit aan inhuur als ze begroten. Tegelijk verandert de markt: sinds de Belastingdienst weer handhaaft op schijnzelfstandigheid (Wet DBA) zijn gemeenten terughoudender met zzp'ers en nemen ze vaker mensen in dienst. En vanaf 2027 geldt de Wtta, met een toelatingsplicht voor bureaus die personeel uitlenen. Lees daarover meer in onze blogs over de Wtta vanaf 2027 en de nieuwe regels voor uitzenden en detacheren.
Is het altijd een personeelsprobleem?
Niet volgens iedereen. In Binnenlands Bestuur stelt een accountant van Deloitte dat het effect van personeelstekort vaak wordt overschat. Vertraging komt volgens hem ook door langere procedures, complexere projecten en te optimistische planningen. De schaarste zit vooral bij specialistische functies, zoals financieel adviseurs en ruimtelijke ordening. Gemeentedirecteuren noemen in hetzelfde artikel geldgebrek vaker als rem dan personeelsgebrek. Het loont dus om eerst scherp te hebben welke functies echt het verschil maken, voordat je gaat werven.
Wat kunnen gemeenten doen?
- Maak deeltijd bespreekbaar. Een vacature voor 28 tot 36 uur bereikt meer mensen dan alleen 36 uur.
- Kijk naar vaardigheden in plaats van alleen diploma's. Een deel van de gemeenten doet dat al.
- Investeer in de eerste drie jaar. Goede begeleiding van nieuwe medewerkers voorkomt dat jong talent snel weer vertrekt.
- Kies bewust tussen inhuur en vast. Tijdelijke inhuur is bedoeld voor pieken en projecten. Voor structureel werk is vast, of eerst detacheren en daarna in dienst (deta-vast), meestal duurzamer.
- Werf gericht op de functies die er het meest toe doen. Specialisten reageren zelden op een vacaturetekst; die moet je actief benaderen.
Wat betekent dit voor professionals?
Voor wie in het publieke domein wil werken, zijn er veel kansen: juridisch, financieel, ruimtelijk, ICT en in het sociaal domein. Gemeenten bieden inhoudelijk werk dicht bij de samenleving. Bekijk onze actuele vacatures.
Hoe Recrewters helpt
Recrewters verbindt al jaren professionals aan gemeenten en andere publieke organisaties, tijdelijk, via deta-vast en via vaste werving. Hoe dat in de praktijk gaat, lees je in onze case over gemeente Rotterdam. Zoek je versterking voor een functie die lastig te vervullen is? Plan een vrijblijvend gesprek.
Bronnen
- VNG: Verzuim bij gemeenten is gestegen naar 7,1% (Personeelsmonitor Gemeenten 2025, 26 mei 2026)
- NOS: Gemeenten kampen met personeelstekort, verzuim en werkdruk nemen toe (26 mei 2026)
- Binnenlands Bestuur: Aantal vacatures groeit weer (22 oktober 2026)
- Binnenlands Bestuur: 32 procent meer ict-vacatures bij gemeenten dan vorig jaar (19 oktober 2026)
- Binnenlands Bestuur: Onderbezetting in gemeenteland, vooral bij de kleintjes (4 maart 2026)
- Binnenlands Bestuur: Personeelstekort en geldgebrek belemmeren overheden (7 november 2026)
- CBS: Krapte op de arbeidsmarkt neemt iets af (30 oktober 2026)
Reacties
Reacties worden geladen...
Laat een reactie achter